Hejnał for dessert on the 750th anniversary of the founding of Kraków

Click here to listen to the podcast: Hejnał for dessert on the 750th anniversary of the founding of Kraków

It was one of the annual visits at my parents’ home near Kraków. The year was 2007. It is usually so that when you’d lived somewhere or know a place very well, you never plan to visit it unless there is something going on in the area.

Somewhere on a way from the Airport in Balice we noticed a banner advertising the 750th anniversary of the foundation of our Cracovia. It was impossible to skip such action.

Not everyone knows what this Kraków is all about. Some say that there were two cities, others talk about the dragon and King Krak, yet others about Wanda, who did not want the German. There is also a Basilisk, and Mr. Twardowski, of course. Well, legends are many, but where to go and what to look at when the 750th birthday is celebrated?

It’s simple 🙂 To Floriańska Street, towards the Market Square and then it goes by itself.

Before you enter the embrace of the remains of the medieval walls of Kraków, and you get there through the Florian Gate, you need to get to know a building that is extraordinary, beautiful and architecturally rich. An unusual addition to the Planty park surrounding the old town, but above all a building whose function not everyone understands. Namely, the Barbican.

The Barbican in medieval Kraków served as a foregate to the city. The entrance to it was on the right side, not from the front, which in the event of an attack allowed flank fire, hence from the side. Its main purpose was to defend the entrance to the city.

It is worth standing by the wall of the Barbican and looking up. There you will see rectangular holes that also served defensive purposes, the so-called machicolations, through which boiling tar, for example, could be poured onto the attackers.

Medieval Barbican and the walls of Kraków (source – wiki)

The city itself was surrounded by walls, in which a tower appeared from time to time. Currently, only three of these towers remain: Passamoniki, Ciesielska and Stolarska. Unfortunately, in the nineteenth century, so-called burzymurka (wall smashing) took place throughout Poland during which the medieval walls of the city of King Krak were not spared. Except for the fragment in the vicinity of the Florian Gate, which was once entered through the Barbican and the oldest Butcher’s Gate, which is a part of the buildings of the monastery in Gródek.

Whoever passed through the Florian Gate already knows where he is and where he is going. Namely, straight ahead, where on the horizon, appears a silhouette of the beautiful St. Mary’s Basilica.

At the beginning, however, we pass the city walls, which are hung with handicrafts and paintings, a few meters further on the left the house of Jan Matejko, one of the greatest Polish painters who happened to have a crazy witch for a wife. On the right pub Pod Złotą Pipą, then Hotel pod Różą, which was the first hotel in Kraków and actually began its career as an inn with a stable for horses.

Today, the hotel is housed in the former Renaissance palace of Prospero Provana, the courtier of Queen Bona. Since the seventeenth century, it has been welcoming the most distinguished guests. Among others, Russian Tsar Alexander I, Grand Duke Constantine, Persian envoy to Napoleon – Mohamed Riza, Franz Liszt and Honoré de Balzac stayed here.
And for several beautiful years, the role of its General Manager was held by one of my favorite lecturers from the university, who loved this place above all.

It would be a sin to forget about Georgian Khachapuri. On the corner with Mark Street. This restaurant appeared in my student days and Lavash, which they served there, literally melted the brain. Amazing thing and I hope you can still count on value for money.

The anniversary of the location of the city of Kraków is not just a random date and not some Night of Museums. It’s a mega party with free admissions to normally inaccessible places, artists on the streets, processions, parades, flowers, music, fireworks. Well, but above all, the ubiquitous history.

There are few cities that can boast the title of European City of Culture, where the Middle Ages mix with the twenty-first century. Where there are more artists and students than residents, and where it is easier to meet a Jew in traditional robe with ear locks hanging from under a hat than in Israel. 🙂

Finally, who has heard, knows that in Kraków, every hour the entire Market Square fills with crowds. People raise their heads and watch an extraordinary spectacle of the bugle call (hejnał) played by a trumpeter from the St. Mary’s Tower.

St. Mary’s Tower is, of course, the tower of the mentioned Basilica of the Blessed Virgin Mary.

The legend of St. Mary’s bugle call refers to historical events that took place in 1241, when Tatar troops attacked the city of Kraków. It was a medieval custom to keep guard on a tower and warn the city in case of danger.

One morning, when everyone in Kraków was still asleep, thick fog was floating around and the twilight still did not give way to the light of the day, hordes of Tatars sneaked quietly under the city walls.

A trumpeter working in St. Mary’s Church, climbed the tower, as every other day. When he was at the top of it, preparing for work, he saw in front of the city gates hordes of enemy armies. As soon as possible, he decided to warn the inhabitants of the danger, playing his instrument with all his might.

Initially, sleepy citizens did not react, but after a while they understood that increased trumpeting was a warning.

The Tatars, angered by the vigilance of the bugle-caller, pierced his throat with an arrow from a bow, breaking the wailing of the instrument. Everyone who could, however, took up arms and soon a real fight for Kraków was unleashed, which the enemy troops did not bear.

The memory of the trumpeter’s courage spread throughout the world and since the invasion of the Tatars, the bugle call was played from Hejnalica (the tower from which hejnał (buggle call) is played) on St. Mary’s Church, continuously until the end of the eighteenth century, when for some time it was necessary to withdraw the function of the bugle caller due to the inability to finance such an employee. This custom returned to Kraków when private donors – Tomasz and Julianna Krzyżanowscy left in their will a large sum of money to support the trumpeter.

From 1810 to 1939, the bugle call resounded again every day. It was banned only during the Nazi occupation. After some time though, the Germans agreed to have the hejnał trumpeted from the tower at twelve and nineteen o’clock.

The Kraków’s bugle call is of such great importance to Poles that in the 20s of the twentieth century, Polish Radio Station began the custom of streaming it directly from the tower. Hejnał therefore resounds exactly as on that memorable day also via radio, always at twelve o’clock at noon.

When I was a little girl and black and white television did not turn me on (color television does not turn me on either) my mom and I often listened to the radio. Hejnał and the stories read to children on air were our favourite. It is from these times that all my life knowledge comes from. Ah, and those most beautiful songs for children that no one listens to anymore.

When speaking of St. Mary’s Church, at least three things should probably be mentioned. Namely: 1. Wooden altar made by Vit Stwosz, 2. Yellow ciżemka and finally 3. Polish Gothic.

This church – a legend, deserves therefore its own blog post.

So until next time!



Make a one-time donation

Make a monthly donation

Make a yearly donation

Choose an amount


Or enter a custom amount

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

DonateDonate monthlyDonate yearly

Tutaj znajdziesz Polską wersję:

Knight’s Tournament for the Golden Braid of Tarłówna

For those too lazy to read – listen here: Knight’s Tournament for the Golden Braid of Tarłówna.

The late gothic knight’s castle in Dębno near Brzesko was built in the years 1470-1480 by the will of the Grand Chancellor of the Crown, castellan of Kraków Jakub Odrowąż, a native of Dębno. In the same place once stood a timber and earth thirteenth-century stronghold probably belonging to Świętosław from the Griffin family.

The present building is considered to be a pearl of Polish architecture from the late Gothic times and is one of the showcases of the Dębno commune as well as the place of the annual International Knights’ Tournament for the Golden Braid of Tarłówna…

… One of the lords in Dębno, named Tarło, had a beautiful golden-haired daughter with braids reaching the ground. Already as a child in the cradle, Anna was betrothed to a certain Spytek, the future heir from Melsztyn. Teenage Ania Tarłówna, however, fell crazy in love with one of her father’s servants. She confided this feeling to her father. Tarło did not even want to hear about such a relationship and reminded her that she had already been promised to another man.

But since Anna was Anna, she defied her father’s will. So he ordered the courtiers to dress her in a wedding dress, and then wall her up in the castle tower along with all her wedding dowry. He also ordered to kill her unfortunate lover.

When the heir, plagued by remorse for his wicked act towards his only daughter, finally ordered the wall of the tower to be smashed, Anna was already dead.

People say that since then, on moonless nights, the spirit of Tarłówna (the dead daughter), has been walking through the castle chambers as a white lady, dressed in wedding robes. Her unhappy crying freezes the blood. The heavy doors of the chambers open and close then by themselves, and cold wind swooshes through the corridors, despite of all the windows being tightly closed.

The legend was confirmed by the discovery of the skeleton of a young woman, found at the beginning of the twentieth century in the castle tower along with a long golden braid.

Every year, knightly brotherhoods from all over Europe come to Dębno to fight for the Golden Braid of Tarłówna. And what a wonderful spectacle that is! Combined with a fair of crafts and delicious old-style Polish food. Juicy shanks, country-style sausages, beer, marinades, mead…. ah the tables bend under these riches. And the smell of bonfires and barbecues floats in the air for several days after the fights.

Knights and nobles dressed in noble costumes stroll among crowds of onlookers. Children, like hypnotized, absorb every minute of the spectacle with their eyes and mouths wide open, doing everything to be able to even just touch the sword or armor. Amazing fun.

The event ends with concerts and firework displays.

I, due to the fact that I do not live in Poland, have so far managed to participate in only one of these tournaments, the 15th. But in Dębno I have been many o’times and not only at the castle, but also in the beautiful Church of St. Margaret’s, which is only a 10-minute walk from the castle.

In front of the entrance to the church, which is not always open, and in which many renovations are currently being carried out, the famous shell of St. Jacob appears. So what does that mean? It means that Dębno lies on one of the countless Routes to Santiago de Compostela.

Jan Długosz, first Polish chronicler, himself recalled the fourteenth century wooden church dedicated to St. Margaret here. Apparently, local peasants saved Princess Kinga from the attack of the Tatars and the temple was built as a result of this.

The present sandstone temple, was founded in the years 1470-1504 by Jakub Odrowąż, the same who founded the castle, and ended by his heir Jakub called Szczekocki. The church was consecrated to the Holy Trinity, but 100 years later, the original invocation of St. Margaret was restored.

The church is built on a simple plan: one central nave with a rectangular chancel from the east, and a tower from the west. It is the tower that is the only part of the building that is stone in the lower part, but its wooden starling is covered with shingles. At the southern wall of the nave there is a porch (vestibule) with a stone, stepped portal decorated with the Odrowąż coat of arms. Beautiful, characteristic of the Gothic era buttresses are clearly visible.

At the beginning of the twentieth century, a thorough renovation was carried out here under the direction of the Krakow architect Zygmunt Hendel. The church was not in use for part of the nineteenth century due to the poor structural condition of the temple.

Conservator and painter of the Faculty of Conservation of Works of Art at the Academy of Fine Arts in Kraków, Prof. Dr. Józef Dutkiewicz designed and made a wall polychrome in 1956. It shows scenes of the Passion of the Lord and episodes from the life of St. Margaret and the figures of biblical prophets.

The cross vault covers the chancel, and there is a wooden ceiling in the nave. The most eye-catching is the rainbow beam separating these two parts of the temple, placed in an arch. It is on it that the eighteenth-century baroque crucifix is hung.

The main altar is a triptych with the image of the Holy Trinity in the central part and groups of singing angels on the wings. The central painting depicts the founders of the triptych: Jakub Szczekocki with his wife Barbara and ten of their children. This image is called the Throne of Grace and is an allegory of the Holy Trinity. It is a copy of the seventeenth century painting, the original central part of which is now in the National Museum in Kraków. The copy comes from the mid-nineteenth century and was made by the painter Józef Gucwa.

The patroness of the church – St. Margaret is depicted on a colorful stained glass window brought from Vienna in 1903, located above the altar.

Noteworthy are also the organ, which in the oldest part come from the turn of the eighteenth and nineteenth centuries. The year of completion of their construction is about 1800.

“Originally, this organ was a positive, which was rebuilt in 1877 by organ builders from Stary Sącz: Baranowski (probably Józef) and Jan Grocholski, who, among others, added a pedal section on a cone windbreaker. The organ was renovated in 1957 (Wojciech Grzanka), 1980 and 2008 (Sławomir Piotrowski from Modlnica)”.

Current disposition of the instrument:

Manual partPedal
1. Principal 4′1. Subbas 16′
2. Flute 8′2. Oktavebas 8′
3. Dolce 4′
4. Quartet 2 2/3′
5. Octave 2′
6. Siflet 1′
7. Flet 2′
8. Mixture 2 ch
9. Portunal 4′
10. Bourdon 8′
Maciej Babnis, Jan Grocholski – przyczynek do dziejów organmistrzostwa w Galicji, [w:] Organy i muzyka organowa XI, Gdańsk 2000

I can’t wait to hear them one day. Church music has so much magic in it. And it’s so rare nowadays to hear original live performances. Maybe one day I will find a rectory and ask for a small concert.

Visit Dębno and be sure to go to the Tournament in September next year!



Make a one-time donation

Make a monthly donation

Make a yearly donation

Choose an amount


Or enter a custom amount

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

DonateDonate monthlyDonate yearly

Polską wersję tego wpisu znajdziecie tutaj:


Oczywiście posłuchajcie jeśli czytanie Wam nie miłe: Krasnoludki

Czy to bajka, czy nie bajka,
Myślcie sobie, jak tam chcecie.
A ja przecież wam powiadam:
Krasnoludki są na świecie.
Naród wielce osobliwy.
Drobny – niby ziarnka w bani:
Jeśli które z was nie wierzy,
Niech zapyta starej niani.
W górach, w jamach, pod kamykiem,
Na zapiecku czy w komorze

Siedzą sobie Krasnoludki
W byle jakiej mysiej norze.
Pod kominem czy pod progiem –
Wszędzie ich napotkać można:
Czasem który za kucharkę
Poobraca pieczeń z rożna…
Czasem skwarków porwie z rynki
Albo liźnie cukru nieco
I pozbiera okruszynki,
Co ze stołu w obiad zlecą.
Czasem w stajni z bicza trzaśnie,
Koniom spląta długie grzywy,
Czasem dzieciom prawi baśnie…
Istne cuda! Istne dziwy!

Gdzie chce – wejdzie, co chce – zrobi,
Jak cień chyżo, jak cień cicho,
Nie odżegnać się od niego,
Takie sprytne małe licho!
Zresztą myślcie, jako chcecie,
Czy kto chwali, czy kto gani,
Krasnoludki są na świecie!
Spytajcie się tylko niani.

O Krasnoludkach i o Sierotce Marysi – Maria Konopnicka

Król Krasnoludków, Błystek przymarzał do tronu w swej podziemnej Kryształowej Grocie. Nie mogąc zrozumieć dlaczego Wiosna wciąż nie nadchodzi, wysłał na powierzchnię nadwornego kronikarza Koszałka-Opałka, by jej poszukał. Ten miał bujną wyobraźnię i bardzo wyolbrzymiał co widział, ale śladów nadchodzącej wiosny nie widział. Jednego wieczoru dosiadł się do ogniska, i w zamian za poczęstunek opowiedział dzieciom skąd się wzięły Krasnoludki.

W zamierzchłych czasach Lecha czyli założyciela Polski, brata Rusa i Czecha, Krasnoludki zwane były Bożętami i żyły w ludzkich chatach, gdzie za wyżywienie pomagały domownikom. Za czasów Piasta musiały jednakże opuścić ludzkie siedziby. Najpierw zaczęto je zwać Ubożętami. Miały coraz gorszy byt i coraz bardziej zaczęły się kryć przed ludźmi. Ich rolę w opiece nad dziećmi sprawowały teraz anioły. Aż w końcu wypłoszył je dźwięk kościelnych dzwonów, które wszędzie rozbrzmiewały po tym jak Mieszko i Dąbrówka przyjęli w imieniu Polski chrzest. Nie raz jeszcze pomagają ludziom, jednak zobaczyć je mogą jedynie dzieci. Od swych czerwonych (krasnych) ubranek zaczęto je zwać Krasnoludkami.

Krasny Ludek – Czerwony Ludek, ale także Piękny Ludek to często również Skrzat lub Gnom, postać baśniowa znana właściwie na całym świecie, jednakże przyjmująca zarówno różnorodne lokalne nazwy jak i lekko odmienny wygląd. No bo jakżeby nie, skoro tylko dzieci mogą je zobaczyć. A przecież dorośli dzieciom mało kiedy wierzą, gdy te z szeroko otwartymi oczami i szybko łapiąc oddech, opowiadają o małych ludzikach, które czasem do nich zagadują. Jedynie te dzieci, które zapamiętają coś z tych spotkań są w stanie je opisać, jak już nauczą się pisać. Ale czasem już jest za późno, by z detalami przypomnieć sobie te momenty. Więc krasnale różnią się, bo dorosłe już dzieci, które o nich piszą, pamiętają je tylko wybiórczo. Może to i dobrze, bo w ten sposób świat Krasnali jest światem pięknym, różnorodnym i bogatym.

Dawno dawno temu, Kranoludki i ludzie byli przyjaciółmi. Pomagali sobie wzajemnie i dzięki temu i jedni i drudzy mogli wieść spokojne żywoty. Kiedy ludzie szli do pola, Krasnoludki niańczyły dzieciaki, a gdy zaś wieczorem wracali do domów, odpłacali się skrzatom za przysługę karmiąc je i zapewniając nocleg. Przecież te małe drobinki wcale tak wiele miejsca nie zabierają. A ich żołądeczki jak ziarenko pieprzu też za wiele tych okruchów chleba nie zjedzą.

No ale co robić, przyszły czasy, że Krasnale przeniosły się pod ziemię. I teraz ludzie nazywają je żywiołakami. To brzmi prawie jak jakieś wilkołaki! Ludzie dajcie spokój! No co wy! Ale spoko spoko, nie jest aż tak źle. Żywiołaki to ucieleśnienia najważniejszych z duchów żywiołów ziemi (wody, ognia, ziemi i powietrza, czasem również lodu, magmy, energii i burzy), które pod ziemią dorównują ludziom na ziemi, a promienie słoneczne zmieniłyby je w kamień.

Może to dlatego te krasnale, które pojawiły się nagle jak grzyby po deszczu we Wrocławiu są takie skamieniałe. A właściwie to chyba nawet wręcz jak ulane z brązu!? Nie!

Wrocławskie Krasnale swą egzystencję zawdzięczają działaczom antykomunistycznym, którzy malowali krasnoludki na murach w miejscach, gdzie powstały plamy z farby użytej do zamalowywania przez władze PRL-u napisów i haseł „antysocjalistycznych”. Pierwsze z nich namalowane zostały w sierpniu 1982 roku. W przeciągu roku powstało ich ponad tysiąc w zaledwie sześciu polskich miastach. Krasnale były symbolem walki z komunizmem, który osiągnął szczyt 1 czerwca 1988, w Dzień Dziecka, podczas happeningu Rewolucja Krasnoludków, kiedy to 10-20 tysięcy protestujących przeszło ulicami miasta w czapkach krasnali na głowach.

Krasnoludki zostały na długie lata zapomniane, aż w 2003 roku Urząd Miasta Wrocławia  postanowił ustanowić symbol miasta i stał się nim właśnie Krasnoludek.

Dziś, Wrocławskie Krasnale są fenomenem obejmującym nie tylko miasto, ale i okolice. Ludzie poświęcają godziny na poszukiwania małych stworków wbudowanych w chodniki, ściany, place, parapety i latarnie.

This image has an empty alt attribute; its file name is mapa-z-naklejkami-wroclaw-na-tropie-wroclawskich-krasnali.jpg
Źródło: internet

Ciekawi mnie jedna rzecz i może ktoś mi kiedyś podpowie; wiadomo kim komuniści byli i wiadomo że po rosyjsku krasivyj to ładny, po czesku ładny to krasny, a w Czechosłowacji sytuacja była o wiele cięższa. Czy wybór Krasnych ludków miał właśnie “obnażać absurdy systemu poprzez parodię i skłaniać do myślenia“? Hmmm….

Pierwszym Krasnalem jest stojący na Rynku wrocławskim Papa Krasnal czyli symbol “Majora”, przywódcy ruchu Pomarańczowej Alternatywy – Waldemara Frydrycha. Ogłosił on w czasie zatrzymania na komisariacie w Łodzi żartobliwą teorię, według której pierwotny napis na murze (slogan antykomunistyczny) wyraża pewną tezę, zamalowanie napisu (przez milicję) – antytezę, a krasnal na plamie –syntezę (nawiązując do heglowskiej i marksistowskiej dialektyki).

Więcej info na temat wrocławskich krasnali znajdziecie choćby tutaj: Krasnale1 i Krasnale2

W 1987 roku powstał prześmieszny film w reżyserii Juliusza Machulskiego – “Kingsajz” (Królewski Rozmiar – dosłownie z angielskiego: king size). Wygląda to tak, że w podziemiach Instytutu Badań Czwartorzędu, gdzie istnieje zamieszkana przez krasnoludki kraina zwana Szuflandią, panuje Nadszyszkownik Kilkujadek. Władca oskarża chemika Adasia o produkcję “kingsajzu”, eliksiru pozwalającego krasnoludkom zyskać rozmiary człowieka i zamieszkać w krainie ludzi, gdzie istnieje wolność, kobiety i inne atrakcje. No i Adaś ów Kingsajz rzeczywiście uzyskuje, a poznanie jego formuły pozwoliłoby innym ewentualnym uciekinierom na pozostawanie w Kingsajzie czyli rozmiarze ludzkim bez konieczności picia Polo Cockty, takiej PRL-owskiej wersji Coca Coli, która jest tymczasowym substytutem eliksiru. Kilkujadek wraz ze swoją świtą kontroluje mieszkańców Szuflandii i śledzą Adasia. Wysyła on swoich ludzi, by sprowadzili go z powrotem. Olo, przyjaciel Adasia oraz Ala, córka krasnoludka, wyruszają Adasiowi z pomocą. Po wielu przygodach chłopaki powracają do Kingsajzu.

Greckie słowo genomos oznaczające ziemianina, prawdopodobnie posłużyło jako podstawa do stworzenia określenia gnom czyli skrzat, tudzież Krasnoludek, które w tym wypadku opisuje mityczne stworzenie kochające i chroniące ogrody, zasiewy i ukryte skarby.

I tak to w XIX wieku, niemiecki rzeźbiarz, Filip Griebel, wytworzył pierwszego skrzata ogrodowego, takiego jakie przychodzą nam na myśl – Gartenzwerge – zwykle maleńka, człowiekopodobna figurka płci męskiej, z wielkim odstającym zaokrąglonym brzuszkiem, często brodą i w kolorowych ogrodniczkach, kraciastej koszuli i szpiczastym kapeluszu zakrywającym siwe, kędzierzawe pukle.

Jednakże, również w XIX w. Drezdeńska firma Baehr i Maresch miała już w swoich składach małe statuetki i to ponoć oni zasługują na miano przodowników w rozprzestrzenianiu tego kitschu. Wersji jest wiele, ale tak naprawdę to pierwsze tego typu statuetki pochodzą z antycznego Rzymu. Były to posążki rzymskich bożków, a najczęściej Priapusa – boga płodności wywodzącego się z greckiej mitologii. Ich zadaniem była oczywiście ochrona upraw, ale także i zwierząt oraz odpędzanie złych mocy.

Przez wieki rola skrzatów ogrodowych dojrzewała i przeradzały się one w magiczne stworzenia z nadprzyrodzonymi mocami. Pojawiły się małe groteskowe Gobbi z garbami.

W XVIII wieku skrzaty stały się z kolei symbolem statusu i ozdobą bogatych ogrodów.

Jednakże baśnie folklorystyczne rozprzestrzeniające się na całym świecie, zmieszane z mitami, opowiastkami i bajdami, doprowadziły do tego, iż stworki te przerodziły się w żyjątka, które pomagały chłopom na roli.

Pojawili się Bracia Grimm, pojawił się Disney ze Śpiącą Królewną i Siedmioma Krasnoludkami w 1937 roku, aż w końcu lata 70 -te i 80- te minionego stulecia doprowadziły do totalnego rozprzestrzenienia się tych potworków, które początkowo tworzone były z gliny, ale później zamieniono je na lżejsze z plastiku.

Pamiętam sklepy ogrodowe dosłownie zastawione krasnalami. Nic jednak nie przebije przygranicznych stacji benzynowych po stronie niemieckiej – wtedy, gdy jeszcze trzeba było stać w kolejkach do kontroli paszportowej. Krasnale pokrywały każdy milimetr przestrzeni, nawet dachowej.

Zobacz obraz źródłowy
Źródło: Amelie screenshot – Slant magazine

Popkultura krasnalowa odżyła w pierwszej dekadzie XXI wieku. Pamiętamy je z filmu Amelie z 2001 roku, Gran Torino z 2008 Eastwooda, później chociażby Gnomeo i Julia z 2011 roku. Może słyszeliście o “Gdzie jest mój skrzat” akcji Travelocity, w której sobie chłopak podróżował, z 2004 – ego roku.

Ja mam tylko jedno zdanie na temat tych krasnali – są fajne, dopóki nie zacznie złazić z nich farba. Wtedy macie problem, bo ciężko rozbić młotkiem kolegę, a malować też się nikomu nie chce.

Zobacz obraz źródłowy
Źródło: Radio105
Zobacz obraz źródłowy

Trzy wesołe krasnoludki – Jan Brzechwa (kliknij by posłuchać)

Jest na świe­cie kraj ma­lut­ki, Gdzie miesz­ka­ją kra­sno­lud­ki,
Mają dom­ki z cien­kiej słom­ki, Z ko­mi­na­mi jak po­ziom­ki.
Kra­sno­lu­dek, gdy jest mło­dy, Wca­le nie ma jesz­cze bro­dy,
Żad­nych waż­nych spraw nie mie­wa, Tyl­ko bawi się i śpie­wa.

W tej ba­jecz­ce, moje dzie­ci, Kra­sno­lud­ków trzech znaj­dzie­cie:
Je­den cho­dzić zwykł w czer­wie­ni, Więc się też Po­ziom­ką mie­ni,
Dru­gi zo­wie się Mo­dra­czek, Bo nie­bie­ski nosi fra­czek,
No, a trze­ci, wie­cie, dzie­ci? Ma Żół­tasz­ka imię trze­ci.
Z Chin po­cho­dzi, skąd przed laty Przy­był w pusz­ce od her­ba­ty,
I jak chiń­skie kra­sno­lud­ki Nosi z tyłu war­kocz krót­ki.

Na śli­zgaw­kę raz w nie­dzie­lę Po­szli mali przy­ja­cie­le
I na lo­dzie z łyż­wy sta­rej, Co to wła­śnie brak jej pary,
Łódź ża­glo­wą zmaj­stro­wa­li, Cho­ciaż byli tacy mali.
Wiatr był wol­ny przy nie­dzie­li, Więc go so­bie wy­na­ję­li
Na go­dzi­nę za pięć gro­szy, By ko­ni­ki po­lne pło­szyć.

Już nie­dłu­go, jak wi­dzi­my, Mi­nął okres chłod­nej zimy;
Kra­sno­lud­ki w dzień ma­jo­wy Idą poić swo­je kro­wy,
Bo gdy kro­wy chce się doić, Trze­ba do­brze je na­po­ić.

Wie­trzyk le­cąc przez pa­ro­wy Śmiał się gło­śno: “Też mi kro­wy,
Gdy cho­dzi­łem na ma­jów­ki, Wi­dy­wa­łem boże krów­ki,
Lecz tych kró­wek, mili moi, Nikt nie poi i nie doi.”

Na to od­rzekł mu Po­ziom­ka: “Niech pan tu­taj się nie błą­ka,
Bo pan nie wie, ja­kie trzód­ki Mają zwy­kle kra­sno­lud­ki.”

Jed­nej z krów, nie wie­dzieć cze­mu, W sta­dzie nikt utrzy­mać nie mógł.
Po­śród krów się czu­ła obco I mó­wi­ła: “Je­stem owcą.”

Na to rzekł Mo­dra­czek: “Zgo­da, Owcy też po­trzeb­na woda,
A więc pro­szę, byś w spo­ko­ju Z nami szła do wo­do­po­ju.”

Na to ona znów po­wia­da: “Ja nie je­stem z tego sta­da
I po­ka­żę taką sztu­kę, Że się z owcy sta­nę żu­kiem.”

I jak zwy­kle ro­bią owce, Po­le­cia­ła na ma­now­ce.
Nie mógł zła­pać jej Mo­dra­czek, Bo był pie­szo – nie­bo­ra­czek.

Przez wy­so­ką tra­wę won­ną Naj­przy­jem­niej je­chać kon­no,
Zwłasz­cza gdy do jaz­dy ta­kiej Moż­na użyć trzy śli­ma­ki.

Po je­lon­ku dla Żół­tasz­ka Taki nowy koń – to frasz­ka,
Ale każ­dy o tym wie, że Strze­żo­ne­go Pan Bóg strze­że.
Nasz Żół­ta­szek nie jest głu­pi, Zro­bił otwór więc w sko­ru­pie
I wy­god­nie, jak w ka­re­cie, Jeź­dzić może w niej po świe­cie.

Mo­dracz­ko­wi się nie wie­dzie, Na swym ko­niu wierz­chem je­dzie,
Ale koń mu fi­gle pła­ta, Bo to wi­dać akro­ba­ta.

Zaś Po­ziom­ce jest naj­go­rzej: Na dół, bie­dak, zejść nie może,
Jego śli­mak, wiel­ki śpio­szek, Aż na szczyt ty­mot­ki po­szedł
I, sko­ru­pę ma­jąc wła­sną, Do sko­ru­py wlazł i za­snął.

Uwa­żaj­cie, moje dzie­ci, Bo Po­ziom­ka na dół zle­ci!

Po prze­jażdż­ce nie­uda­nej Chęt­nie szu­ka się od­mia­ny,
To­też małe na­sze chwa­ty Już się bio­rą do ar­ma­ty.

“Z dro­gi, my­szy, z dro­gi, pta­ki, Z dro­gi, psz­czo­ły i śli­ma­ki,
Mu­cho­mo­ry, żaby, świersz­cze – Za­raz pad­ną strza­ły pierw­sze!”

Pra­żą dziel­ni bom­bar­die­rzy, Ten na­bi­ja, tam­ten mie­rzy,
Trze­ci znów po­ci­ski nie­sie, Ka­no­na­da grzmi po le­sie.

Aż tu na­gle, nie­spo­dzia­nie, Jeż się zja­wił na po­la­nie
I na­tych­miast po­cisk śmi­gły Z trza­skiem wbił się w jego igły.
Chy­ba nikt z was do­brze nie wie, Jak się jeż na­je­ża w gnie­wie,
Jak strasz­li­wie się za­pe­rza – Le­piej wte­dy nie znać jeża!

Więc Po­ziom­ka tyl­ko sap­nął, Nogi za pas wziął i drap­nął,
Za nim pu­ścił się Mo­dra­czek, A Żół­ta­szek wlazł na krza­czek
I uda­je spo­za krzacz­ka, Że to nie jest on, lecz kacz­ka.
Jeż, od­cho­dząc, rzekł z prze­ką­sem: “A to no­wość – kacz­ka z wą­sem.”

Kto na jeża się za­mie­rza, Ten się póź­niej boi jeża.
Więc Po­ziom­ka rzekł nie­śmia­ło: “Po tym wszyst­kim, co się sta­ło,
Na czas pe­wien znik­nąć wolę, Bo jeż cho­dzi zły i kole!”

Rzekł Mo­dra­czek do Żół­tasz­ka: “Może z nas tu zo­stać kasz­ka,
Jeż jest bar­dzo zły i sro­gi, Więc mu le­piej zejdź­my z dro­gi.”

Choć pro­jek­tów było wie­le, Jed­nak mali przy­ja­cie­le
Po­my­śle­li wresz­cie o tym, Żeby czmych­nąć sa­mo­lo­tem.

Po go­dzi­nie był już go­tów Ten naj­now­szy z sa­mo­lo­tów.
Mo­to­ra­mi psz­czo­ły były, Pra­co­wa­ły z ca­łej siły,
Bo­wiem każ­da mia­ła z przo­du Przy­twier­dzo­ną szczyp­tę mio­du.

Wszyst­ko po­szło zna­ko­mi­cie, Aż tu na­gle, jak wi­dzi­cie,
Je­den mo­tor w tył się cofa – Bę­dzie chy­ba ka­ta­stro­fa!

Drżą ze stra­chu kra­sno­lud­ki, Aż im trzę­są się pod­bród­ki.
Lecz na szczę­ście pew­na waż­ka Do­sły­sza­ła krzyk Żół­tasz­ka.

Waż­ka mo­tor ma o sile Dwu­stu psz­czół, a wła­śnie tyle
Trze­ba mieć w ae­ro­pla­nie, Żeby od­być lą­do­wa­nie.

Ma Żół­ta­szek po­mysł nowy: “Zro­bię po­cisk ra­kie­to­wy
I do­le­cę do Księ­ży­ca, Bo mnie taki lot za­chwy­ca.”

Kra­sno­lud­ki lu­bią pso­ty, Więc się wzię­ły do ro­bo­ty,
Od­na­la­zły ku­rze jajo I już świet­ny po­cisk mają.
Po­tem de­skę z tru­dem wiel­kim Uło­ży­ły w po­przek bel­ki
I wśród śmie­chu, gwa­ru, pi­sku Wsiadł Żół­ta­szek do po­ci­sku.

Wię­cej dbać nie trze­ba o nic: Gdy na de­ski dru­gi ko­niec
Spad­nie jabł­ko, wte­dy, dzie­ci, Po­cisk w nie­bo wprost po­le­ci.

Wlazł Mo­dra­czek na ja­błon­kę, Do po­mo­cy wziął Po­ziom­kę,
Już pi­łu­ją bar­dzo skład­nie, Za­raz jabł­ko na dół spad­nie.

Ro­bak wy­szedł z swe­go dom­ku: “Hej, Po­ziom­ko, miły ziom­ku,
Co ro­bi­cie? Gwał­tu! Rety! Nic nie bę­dzie z tej ra­kie­ty!”

Rzekł Po­ziom­ka do Mo­dracz­ka: “Kto by słu­chał też ro­bacz­ka!”
I zwy­cza­jem kra­sno­lud­ków Pi­ło­wa­li aż do skut­ku.

Jabł­ko spa­dło więc z ło­sko­tem, Wie­cie zaś, co było po­tem?
Mo­dracz­ko­wi guz wy­sko­czył, Bo się ra­zem z jabł­kiem sto­czył,
A Żół­ta­szek nie­szczę­śli­wy Już po chwi­li spadł w po­krzy­wy.

Rzekł Żół­ta­szek: “Trud­na rada, Kto nie lata, ten nie spa­da,
Kto z po­wie­trzem jest w nie­zgo­dzie, Musi szu­kać szczę­ścia w wo­dzie;
Mam ja dla was łódź pod­wod­ną I bez­piecz­ną, i wy­god­ną.”

Kra­sno­lud­ki rze­kły: “Zgo­da, Nie­chaj te­raz bę­dzie woda,
Za­miast la­tać pod ob­ło­ki, Po­pły­nie­my w świat sze­ro­ki.”

Przy­ja­cie­le nie sły­sze­li Słów, co pa­dły z ry­bich skrze­li,
Zresz­tą szkło bu­tel­ki gru­bej Oca­li­ło ich od zgu­by.

Za­tem po­dróż swo­ją da­lej Naj­spo­koj­niej od­by­wa­li.
Co wi­dzie­li w tej po­dró­ży, Tego pió­ro nie po­wtó­rzy!

“Kto z was w duszy jest rycerzem, Niech czym prędzej lancę bierze, Niech dosiędzie szybko konia, Bym go nie miał za gamonia! Hej! Wyzywam was na turniej Po raz pierwszy i – powtórnie!”

Powiedziawszy to Poziomka Wspaniałego dosiadł bąka I do walki dzielnie rusza, Aż się wprost raduje dusza. W przeciwnika lancą mierzy, Patrzeć tylko, jak uderzy!

Marny więc był los Żółtaszka, Gdyż spotkała go porażka

I wyleciał ponad drzewa, Choć się tego nie spodziewał. Szczęściem, opadł dosyć miękko, Bo spadochron miał pod ręką.

Teraz kolej na Modraczka: Ściągnął poły swego fraczka I do walki wszelkiej skory, Dosiadł mężnie swej sikory. “Hej, Poziomko, dobrodzieju, Nie zwyciężysz mnie w turnieju!

Ale za­nim to po­wie­dział, Już nie sie­dział tam, gdzie sie­dział,
Bo­wiem lan­ca go ubo­dła I Mo­dra­czek wy­padł z sio­dła.
Po zwy­cię­stwie tak wspa­nia­łym Kra­sno­lud­ki się ze­bra­ły
I Po­ziom­ce, dla pa­ra­dy, Dały or­der z cze­ko­la­dy.

Do za­ba­wy zna­ko­mi­ta Bywa tak­że sta­ra pły­ta,
Lecz gdy nie ma pa­te­fo­nu, Jak tu słu­chać pięk­nych to­nów?
Kra­sno­lud­ki po­my­sło­we Cią­gle ła­mią so­bie gło­wę,
Aż Po­ziom­ka rze­cze se­rio: “Ja­koś bę­dzie z ma­szy­ne­rią!”

Chra­bąszcz brzę­czał w le­śnych gąsz­czach, Wy­na­ję­li więc chra­bąsz­cza,
Żeby pły­tę im ob­ra­cał, Bo to bar­dzo cięż­ka pra­ca.
Już się krę­ci wresz­cie pły­ta, Ale igła tyl­ko zgrzy­ta,
Już Mo­dra­czek wszedł do tuby, Na nic jed­nak wszyst­kie pró­by,
Bo się z tuby jeno sły­szy Coś jak gdy­by sze­lest my­szy.

Zi­ry­to­wał się Żół­ta­szek, Do chra­bąsz­cza wpadł pod da­szek,
Tam mu ró­zgą spra­wił la­nie: “Po­pa­mię­tasz ta­kie gra­nie!”

Po­szedł chra­bąszcz za­wsty­dzo­ny Krę­cić inne pa­te­fo­ny.

Prze­cież jed­nak jest mu­zy­ka, Któ­ra gra bez me­cha­ni­ka.
Rze­kli tedy trzej fi­lu­ci: “Niech się dzi­siaj nikt nie smu­ci,
Za­gra wam or­kie­stra na­sza, Któ­ra cze­ka i za­pra­sza.”

Nie wie­dzia­ły, co to smut­ki, Trzy we­so­łe kra­sno­lud­ki,
A tu jesz­cze roz­we­se­la Nie­zrów­na­na ich ka­pe­la.
Oto skrzy­pek rżnie od ucha, Pu­zo­ni­sta w trą­bę dmu­cha,
Trze­ci gra­jek w bę­ben wali, Żeby wszy­scy tań­co­wa­li!

Gra ka­pe­la, tak jak może. Kra­sno­lud­ki tań­czą żwa­wo
Na­przód w lewo, po­tem w pra­wo, Pan Po­ziom­ka przy­tu­pu­je,
Pan Mo­dra­czek mu wtó­ru­je, A Żół­ta­szek krą­ży w koło –
Jak we­so­ło, to we­so­ło.

Za­tań­czy­ły też ko­ma­ry Nie do pary i do pary,
Bo gdy do­bra jest mu­zy­ka, Ko­mar tań­czy i nie bzy­ka.
W tany po­szły kwia­ty, li­ście, Tań­czą tra­wy po­su­wi­ście,
Cała łąka krą­ży w koło – Jak we­so­ło, to we­so­ło.

Oto jest hi­sto­ria krót­ka O we­so­łych kra­sno­lud­kach.
Kto by do nich chciał pójść w go­ści, Nie­chaj zro­bi to naj­pro­ściej:
Nie­chaj weź­mie hu­laj­no­gę I od­waż­nie ru­sza w dro­gę,
Na­przód w pra­wo, po­tem w lewo, Tam gdzie stoi sta­re drze­wo,
Po­tem wprost do za­gaj­ni­ka, Za­gaj­ni­kiem do stru­my­ka,
A stru­my­kiem po­wo­lut­ku Aż do kra­ju kra­sno­lud­ków.

This image has an empty alt attribute; its file name is ornament-1.jpg

Tolkien, który kochał różne stworki, pisał wiele o gnomach i skrzatach, a w jego “Księdze zaginionych opowieści” gnomy są spokrewnione z elfami! Od Tolkiena, przez Hobbity i do ich nowozelandzkiej wioski Matamata. A stąd to już rzut kamieniem do Australii, gdzie powstało Gnomesville czyli Krasnoludkowo.

Ozzies ponoć mogą ogrodowe skrzaty odliczać od podatku. No więc zaszaleli i potem pewnie chcieli się ich jakoś pozbyć biedaków, więc zbudowali im całą prywatną wioskę 🙂

Warto wiedzieć, że można sobie również odliczyć podatek za zabawki i ciuchy kupione na użytek pracy w departamencie rozrywek seksualnych, nawet środków do makijażu czy demakijażu, kondomy też można odliczać wtedy. Według australijskiego Urzędu Skarbowego: “You can claim the cost of replacing or repairing equipment (such as fetish equipment), adult novelties (such as vibrators), and other items you use in your work” (Możesz ubiegać się o zwrot kosztów wymiany lub naprawy sprzętu (takiego jak sprzęt fetyszowy), nowości dla dorosłych (takich jak wibratory) i innych przedmiotów, których używasz w swojej pracy).

I tym ciekawym akcentem zakończę dzisiejszego bloga 🙂

Miłego wieczoru Gnomy i Trolle!



Make a one-time donation

Make a monthly donation

Make a yearly donation

Choose an amount

20.00 PLN
60.00 PLN
400.00 PLN
20.00 PLN
60.00 PLN
400.00 PLN
20.00 PLN
60.00 PLN
400.00 PLN

Or enter a custom amount


Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

DonateDonate monthlyDonate yearly

Zobacz też mój wpis o Wrocławiu:

A well with no bottom – New Wiśnicz

For the non readers 🙂 – a podcast here: A well with no bottom – New Wiśnicz

(Title photo: M. Tabor – Castle in Nowy Wiśnicz with Tatry mountains in the background)

Nowy Wiśnicz is a village that’s neither big nor small. You can however find a variety of super interesting places out there: a castle, house and descendants of Jan Matejko – one of the most famous of Polish painters, one of the most guarded prisons in Poland located in post-monastery buildings and a Wiśnicz high school of fine arts known throughout the country.

I managed to see all these places from the inside and I definitely recommend a ride to this area.

When still in high school, one winter I came up with this ingenious idea to live in a school boarding buildings for a while. One of the girls in my practically male class lived there and it so happens that she shared a room with a girl attending “plastyk”, the art high school in Wiśnicz.

Three of us spent a fantastic winter sharing a room. The end of the stay however came quickly and unexpectedly when the manager entered our room one evening, and one of the visiting colleagues (from another room) could not hold it in and let go of a mega puke into the first bin bucket she managed to locate. And all that right under the nose of the woman…

Before winter came to such an abrupt end, I managed to sneak into that art school in Nowy Wiśnicz and become a part of  what was going on there. And a lot was going on in there. Artists from all over Poland. Some painters, others sculptors, yet others potters, making ceramic masterpieces. It was here where I saw a kiln for firing ceramics for the first time. Awesomeness. We made more than one Jesus and a Christmas bell together out of clay there. 🙂

Around the same time, we also managed to do something else unusual. The guy who got hooked with the daughter of a colleague of my dad’s from work, turned out to be a lay catechist. As fate would have it, he got a job at the high school I attended. Ethics classes were unusual, and one day an unusual man appeared in the classroom. I do not remember his name anymore, but he deals with the rehabilitation of prisoners from the Wiśnicz prison.

The Penitentiary in Nowy Wiśnicz is a closed prison for repeat offenders. Sentences of 30 years to life imprisonment. The department reports to the district director of the Prison Service in Kraków.

Who are considered the qualifying offenders according to the Polish Penal Code can be found here: Polish Penal Code

The Prison Service employed in the local unit deals, to a large extent with resocialization. There are readaptation programs in which a group of inmates selected for a specific problem (substance abuse, domestic violence, problems with controlling emotions, etc.) participates.

Annually, about 80 inmates take part in professional courses organized on the territory of the unit in various professions, mainly construction. Convicts have the opportunity to work in a penitentiary and for private companies outside the prison. All convicts have the opportunity to use the common rooms, and with the consent of the Director and after a positive opinion of the doctor, from the room for recreational activities. During the summer, sports activities are conducted. There is a well-equipped library as well as a Roman Catholic chapel, where services are celebrated, and in addition, the convicts hold meetings with representatives of other churches and religious associations.

The Wiśnicz penitentiary is located in buildings inherited from the monastery of the Discalced Carmelites. An outstanding work of the early Baroque. Erected on a hill, it towers, together with the neighboring Castle, over the entire village. The monastery was founded by Stanisław Lubomirski (1583-1649) as a gift of gratitude for the victory at Chocim in 1621.

The monastery complex includes: the monastery building, the church of Christ the Saviour and bastion fortifications.

You can read more about this building and, above all, see beautiful photographs here: The monastery that became a prison

The dissolute of the Discalced Carmelite Monastery was proclaimed by a decree of 1783 by Emperor Joseph II. The monastery buildings were intended for a heavy prison, and from 1786 it also housed a court and judges’ apartments. It was here that the painter Juliusz Kossak, the son of the judge of the criminal court Michał, was born.

In 1939, at the beginning of World War II, after the Germans took over, the prison was used for a concentration camp – until the Auschwitz camp was founded.

The monastery church was systematically devastated and then demolished. In 1940, the Germans held a party modeled on the Germanic holiday of Walpurgis to celebrate the annexation of Denmark. Part of the church was burned at that time. In 1944, political prisoners were recaptured here.

The Wiśnicz prison has been operating in various forms for over 230 years. A dramatic thread of the recent history of the unit was the rebellion of prisoners and the seizure of the institution in 1989. Thanks to the negotiations undertaken by the prison management, the riot of the convicts ended bloodlessly.

In 1990, the buildings were canalized and central heating installations were brought to each residential cell.

In the years 2014-15, using external means, thermal modernization of the entire facility was carried out, the lighting was replaced with modern ones, making it not only more functional, but above all cheaper to operate.

In 2020, a new penitentiary pavilion was put into use, in which there are 60 four-person residential cells.

I only remember a few things from that day. We were standing at the prison gate – a group of about 25 – seventeen-year-olds with three or four guardians from the school. Around us armed masked guards. At some point, a big guy came out. Had a wild look on him. And he just out of nowhere suddenly looked at me. I was terrified, even though it was probably only one of the guards, but the atmosphere was rather heavy and when I saw that he went to the phone booth, my imagination went wild too and in my head he was certainly some dangerous guy they had just released after 30 years behind the bars… well, you know… adrenaline.

And then we suddenly heard buzzing. A huge heavy outside metal door was opened and a tall old man invited us inside. And then it buzzed again. Only now we were inside. Panic. They told us to give up our ID cards and left them in a small office to the right, where one guy was sitting. After a few minutes, our whole group passed through another gate to a large courtyard under an open sky. It buzzed behind us again.

Straight ahead we saw huge beautiful paintings of the Wiśnicz Castle, which is only maybe a kilometer away. Many of the prisoners are talented people. On the left, the buildings of the old monastery.

We look at the remains of the chapel. Mr. “klawisz” (a slang way to call the prison guard) tells us the story of this place. He talks about bones that for years could accidentally be found in the courtyard on the occasion of smaller or larger renovations, etc. Apparently, there were times in the post-war period when, while playing football, somewhere in the sandy courtyard, you could stumble on a bone protruding from the ground….

Suddenly, a group of prisoners appears on the left. I don’t remember if they were handcuffed even. They were led by prison staff. Our “Mr. Guide” said that this particular group was probably going to work or to some classes. Unfortunately, I don’t remember anymore.

Currently, there are 678 places for penitentiaries in the Wiśnicz prison, and 224 officers of the Prison Service and 30 civilian employees, including 7 teachers.

In 1978, the School Complex at ZK Nowy Wiśnicz was established. On average, in each school year, it educates about 100 inmates at the level of the High School, the Basic Vocational School in the field of electronics fitter and tinsmith, and since the school year 2012/2013 a Gymnasium has been established.  After completing their secondary school education, inmates have the opportunity to obtain the leaving cert. The exam is held on general principles, as in libertarian schools.

The stories of the guards in this prison are pretty shocking. Our Mr. Guide limped a little. One day, he was hit with a metal bar by one of the prisoners into the neck area. This damaged his spine and led to permanent motor dysfunction.

From the resocializer we have already heard (prior to that) about completely crazy situations, where inmates could even insert nails into their heads between the brain lobes, just to get outside the walls, e.g. to the hospital and try to escape from there.

After such stories, we entered one of the pavillions with cells. Only for a moment, of course, but it was a rather unpleasant experience. In such moments, one really wonders what we humans are and how it is possible that such places exist at all and that they are de facto filled up. Who is to blame? Parents? System?

I once watched the movie “Mustang” about prisoners who tamed wild mustangs as part of rehabilitation. I liked the initiative, but to tame a mustang means to imprison it, so it’s a bit paradoxical. However, I remember one scene where the psychologist asked each of the participants of the meeting how many years they were already in prison, how much time they still had left and how much time it took each of them between making the decision to perform the act and its execution. And you know what most of those men said? The act was done in seconds, and the punishment often lasts a lifetime.

I recommend an article “The Curse of Being a Repeat Offender” to be able to look at this issue from a different perspective.

Some claim that the Wiśnicz monastery was once connected by underground tunnels with the Kmit and Lubomirski castle (which by the court ruling in Tarnów in 2009 was taken away from Lubomirski family and handed over to the State Treasury). Such tunnels would probably not be unusual and unexpected considering that the monastery was built at the request of the Lubomirski lords. However, none of the current castle employees confirms this fact. Apparently, there are no documents or plans that would support this theory.

Wiśnicz is also associated with the legend of “aviators”, which tells about Turkish or Tatar prisoners employed in the construction of the fortress (probably a monastery, since it was founded after this victory), taken hostage during the Battle of Chocim.

They were to try to escape with the help of wings constructed by themselves. Of course, none of them succeeded, and in the places where they fell, tall, stone columns were set up, topped with crosses.

The Wiśnicki Castle, how else, has always served as a kind of art gallery for artists from the nearby art school. No matter where you go there, art will accompany your every step, as well as historical exhibitions, e.g. the recently ended exhibition of children’s costumes from the seventeenth to the nineteenth century, etc.

A beautifully told story of the creation of the castle can be found here: History of Wiśnicz Castle

One of the chambers is constructed in such a way that being in one corner of it, you can hear even a very quiet conversation taking place in the opposite corner of the room. In olden times, this room was used for confession. It was here that Lubomirski eavesdropped on his wife’s confessions. And while the above-mentioned curiosities may contain more or less truth in them, this one is true, and I tested it personally.

An interesting fact at the Castle is also the so-called Bat Route – a secret underground passage, where there is an exhibition of torture instruments.

Maybe not everyone knows that Queen Bona, who resided on the Wawel Hill on a daily basis, was a frequent guest at the castle in Wiśnicz. The then Lord of the Castle, Piotr Kmita of the Szreniawa coat of arms, was a loyal supporter of Bona. Apparently, it was here, and at the behest of Bona, that Piotr Kmita gave Barbara Radziwiłłówna, the wife of Bona’s son, Sigismund II Augustus, a slow-acting poison. Queen Bona hated her daughter-in-law.

Barbara Radziwiłłówna, was a Lithuanian princess. At the time Lithuania was under the ruling of the Polish king. After the death of her first husband, she began a fiery affair with the young Sigismund Augustus, and he married her in secret. She was called a Lithuanian harlot with allegedly many secret lovers. A pervasive scandal broke out. However, despite this restless atmosphere in royal circles, Sigismund Augustus did everything to ensure that his beloved wife was crowned. This happened six months before her death, preceded by a serious illness. Doctors helplessly spread their hands. In the final phase of the disease, Barbara’s supposedly beautiful body was covered with ulcers and began to emit an unpleasant smell to such an extent that no servant wanted to look after her. Barbara died in torment.

The ghost of Barbara Radziwiłłówna sometimes appears in the chambers of the castle in Nowy Wiśnicz.

And those who have not yet had the opportunity to see it can do it with the help of a novelty which is VR projection using virtual glasses, where we take a flight around the interiors of the castle, also meeting its inhabitants.

Despised and misunderstood by the nation, beautiful Barbara was the King’s great love. So great that using the spells of Master Twardowski he wanted to bring her from the afterlife.

The most famous sorcerer of Kraków, Jan Twardowski, was an alchemist. He worked to invent the philosopher’s stone, which would make it possible to turn any metal into gold. He was also able to rejuvenate and cure diseases. Apparently, it was he who built the Błędowska Desert located near Kraków.

Twardowski owed his knowledge and knowledge of magic to the devil, to whom he sold his soul by signing a cyrograph. However, he wanted to outwit the devil, so he added a paragraph to the cyrograph saying that the devil could take his soul to hell only in Rome, which for many years the master carefully avoided.

He gained wealth and fame, eventually becoming a courtier of King Sigismund II Augustus, who after the death of his beloved wife Barbara surrounded himself with astrologers, alchemists and magicians.

One day, the Mniszko brothers reported to Master Twardowski, offering the Great Mage a bag of ducats for summoning the spirit of Barbara Radziwiłłówna from the afterlife. Its sight was to comfort King Sigismund in his icing sorrow and protect him from debilitating depression.

Twardowski asked for a few days to think. Once in his chamber, he took out of his drawer a sorcery book he had once received from the Devil Trzeciak. Something flashed and a small goat jumped out of the open book, which in the blink of an eye turned into a Devil that bowed to his Lord. The devil’s power, however, was not able to restore the deceased from other worlds, and even more so because Barbara did not go to hell at all. Twardowski had a problem because in heaven he did not have any plugs at all. So he decided to use a trick.

The Mniszko brothers brought a beautiful townswoman – Barbara Giżanka. This woman was like a mirror image of Barbara Radziwiłłówna. The king was brought into the dark chamber where a mirror was placed in front of him. Over that mirror, Master Twardowski made magical signs.

When the clock struck midnight, a woman appeared in the mirror, deceptively resembling the king’s beloved wife. This sight shocked Zygmunt so much that he fainted. This event apparently calmed the king’s nerves, and although he still wore mourning robes, he was less lamented by Barbara.

Twardowski and the royal peacekeeper Mniszek, however, had no intention of stopping there. After a few weeks, the latter introduced Barbara Giżanka to the king. The king went crazy for her and she became his uncrowned queen. She had such a huge influence on the king that the lords decided to get rid of her. To avoid this, the king sent the whole family to Podlasie and himself, sick, went to the residence in Knyszyn, where he died. Apparently, the king’s body had not yet cooled down, and Giżanka and her family were already robbing all the royal property to such an extent that there was nothing left to cover the body of the last of the Jagiellonians.

There is no certainty as to who took Twardowski’s mirror to the church in Węgrów. Some say that he himself, fleeing from the revenge of the Mniszko brothers, others that the servant of the Royal Castle in Warsaw gave it to his brother, the parish priest, who sprinkled it heavily with holy water, knowing the history of evoking the spirit of Radziwiłłówna.

Once, a local churchman looked into the mirror and instead of his own reflection he saw a terrible mascara. Without thinking he hit it with a heavy set of keys and the mirror cracked.

The parish priest ordered that it be taken to the sacristy and hung so high that no one could look into it again.

And Twardowski? One day he ended up in an inn with an unfortunate name… “Rome”. Apparently, it is the same one in which you can still eat and drink in Sucha Beskidzka. However, when the impatient devil came there for his soul, Twardowski jumped on the rooster and soared into the sky! Apparently, he is still sitting on the moon and longing for Kraków. Only his spider-like servant visits the city once a month to collect the latest gossip.

I can’t help but mention one more amazing thing, which few people know about, and which is a unique legacy of Polish history and you can take a closer look at it in Wiśnicz, namely the pompa funebris.

Radosław Gajda from the Channel Architecture is a good idea talks beautifully about this tradition: 

The video is in Polish however it is supported by plenty of visuals and therefore is quite easy to understand.

Noble funerals in the lands of Middle Age Poland were full of splendour, dignity and ostentatiously manifested wealth. The funeral ceremony itself usually lasted many days and was a very theatrical event. The deceased was supposed to watch this spectacle, in which he and his merits were praised, so while he was still alive he funded a coffin portrait from which he could observe this party. See below what it looked like. I will describe this interesting custom another time, because it is really unusual.

Sarkofag Jana Karola Opalińskiego w Muzeum „Zamek Opalińskich” w Sierakowie.
Sarkofagus of Jan Karol Opaliński in „Zamek Opalińskich” Museum in Sieraków, Source: Wikipedia

I went on a virtual walk around the castle and I managed to take a photo of just a few coffin paintings that are exhibited in Wiśnicz. Take a look:

It so happens that my last bonfire-sausage-alcoholic party that I remember took place just under the Wiśnicz castle. I was 19 years old and probably a week or 2 later I was going on holidays to Ireland. Yes! My vacation has dragged a little bit and became sixteen years long 🙂 well….

Wiśnicz and its surroundings are so rich in the legacy of culture, art and history that I will tell you about it more than once. Bottomless well.

For now – so long,



Make a one-time donation

Make a monthly donation

Make a yearly donation

Choose an amount


Or enter a custom amount


Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

DonateDonate monthlyDonate yearly

Tu możesz poczytać po polsku:

Turniej Rycerski o Złoty Warkocz Tarłówny

Posłuchajcie sobie mojej wersji podcastowej, jeśli się Wam nie chce czytać: Turniej Rycerski o Złoty Warkocz Tarłówny

Późnogotycki zamek rycerski w Dębnie koło Brzeska powstał w latach 1470-1480 z woli kanclerza wielkiego koronnego, kasztelana krakowskiego Jakuba Odrowąża rodem z Dębna właśnie. W tym samym miejscu niegdyś stała drewniano-ziemna XIII-wieczna warownia należąca prawdopodobnie do Świętosława z rodu Gryfitów.

Obecna budowla uchodzi za perłę polskiej architektury z czasów późnego gotyku i jest jedną z wizytówek gminy Dębno oraz miejscem odbywającego się tu dorocznego Międzynarodowego Turnieju Rycerskiego o Złoty Warkocz Tarłówny…

… Jeden z Panów na Dębnie, nazwiskiem Tarło, miał piękną złotowłosą córkę o warkoczach sięgających ziemi. Już jako dziecko w kolebce, Anna zaręczona została z niejakim Spytkiem, przyszłym dziedzicem z Melsztyna. Nastoletnia Ania Tarłówna zakochała się jednak bez pamięci w jednym z pokojowców swego ojca, z któregoż to uczucia swemu ojcu się zwierzyła. Tarło nie chciał nawet słyszeć o takim związku i przypomniał jej, że została już przyrzeczona innemu mężczyźnie.

Lecz że Anna była Anną, sprzeciwiła się woli ojca. Ten więc nakazał dwórkom odziać ją w suknię ślubną, a potem zamurować w zamkowej baszcie wraz z całym jej posagiem ślubnym, a nieszczęsnego jej kochanka stracić w mękach.

Kiedy dziedzic, nękany wyrzutami sumienia za swój niecny czyn wobec jedynej córki, nakazał wreszcie rozbić ścianę wieży, Anna już nie żyła.

Ludzie  opowiadają , iż od tamtego czasu w bezksiężycowe noce duch Tarłówny, jako białej damy, odzianej w ślubne szaty, przechadza się po zamkowych komnatach, a jej nieszczęśliwy płacz mrozi krew w żyłach. Ciężkie drzwi komnat same się wtedy otwierają i zamykają, a w korytarzach hula zimny wiatr, chociaż wszystkie okna są szczelnie pozamykane.

Legendę potwierdził odnaleziony na początku XX stulecia w baszcie zamku szkielet młodej  kobiety oraz długi złoty warkocz.

Każdego roku bractwa rycerskie z całej Europy zjeżdżają do Dębna by zawalczyć o Złoty Warkocz Tarłówny. A przednie to widowisko, połączone z targami rzemiosła i pysznego staropolskiego jadła. Soczyste golonki, wiejskie kiełbasy, piwo, marynaty, miód pitny….ah stoły aż się uginają, a zapach z ognisk i grillów unosi się w powietrzu przez kilka dni po walkach.

Rycerze i szlachta odziani w zacne stroje przechadzają się między tłumami gapiów. Dzieci jak zahipnotyzowane pochłaniają każdą minutę widowiska z szeroko otwartymi oczami i ustami, robiąc wszystko by móc choćby dotknąć miecza tudzież zbroi. Frajda niesamowita.

Imprezę kończą koncerty i pokazy sztucznych ogni.

Mnie, z racji że nie mieszkam w Polsce, udało się jak dotąd uczestniczyć tylko w jednym z tych turniejów, 15stym. Ale w Dębnie byłam już wielokrotnie i nie tylko na zamku, ale również w przepięknym Kościele św. Małgorzaty, który znajduje się zaledwie 10 minut spacerkiem od zamku.

Przed wejściem do kościoła, który nie zawsze jest otwarty, i w którym obecnie przeprowadzanych jest wiele renowacji, pojawia się słynna muszelka Św. Jakuba. Czyli co? czyli, że Dębno leży na jednym z niezliczonych Szlaków do Santiago de Compostela.

Już sam Jan Długosz wspominał XIV wieczny drewniany kościółek pod wezwaniem Św. Małgorzaty. Ponoć lokalni chłopi uratowali księżnę Kingę przed atakiem Tatarów i to właśnie z tego tytułu powstała ta oto świątynia.

Obecna kamienna świątynia z piaskowca, ufundowana została w latach 1470-1504 przez Jakuba Odrowąża, tegoż samego, który zafundował zamek, a zakończona przez jego spadkobiercę Jakuba zwanego Szczekockim. Kościół konsekrowano pw. św. Trójcy, ale 100 lat później, przywrócono oryginalne wezwanie Św. Małgorzaty.

świątynia zbudowana jest na prostym planie: nawa główna z prostokątnym prezbiterium od wschodu, a od zachodu wieża. To właśnie wieża jest jedyną częścią budowli, która w dolnej partii jest kamienna, ale jej drewniana izbica pokryta jest gontem. Przy południowej ścianie nawy przybudowana jest kruchta (przedsionek) z kamiennym, schodkowym portalem ozdobionym, herbem Odrowąż. Piękne, charakterystyczne dla epoki gotyku przypory są wyraźnie widoczne.

Na początku XX wieku przeprowadzono tu gruntowną renowację pod kierunkiem krakowskiego architekta Zygmunta Hendla. Kościół nie był w użytku przez część wieku XIX z powodu złego stanu strukturalnego świątyni.

Konserwator i malarz Wydziału Konserwacji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, prof. dr Józef Dutkiewicz zaprojektował i wykonał w 1956 r. ścienną polichromię. Ukazuje ona sceny Męki Pańskiej i epizody z życia św. Małgorzaty oraz postacie biblijnych proroków.

Sklepienie krzyżowo-żebrowe nakrywa prezbiterium, a w nawie znajduje się strop drewniany. Najbardziej przyciąga wzrok belka tęczowa rozdzielająca te dwie części świątyni, umieszczona w łuku. To na niej zawieszony jest XVIII-wieczny barokowy krucyfiks.

Ołtarz główny stanowi tryptyk z obrazem Trójcy Świętej w części środkowej i grupami śpiewających aniołów na skrzydłach. Na obrazie środkowym przedstawieni są fundatorzy tryptyku: Jakub Szczekocki z żoną Barbarą oraz dziesięcioro ich dzieci. Obraz ten zwie się Tron Łaski i jest alegorią Trójcy Świętej. Jest on kopią XVII wiecznego obrazu, którego oryginalna środkowa część znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie. Kopia pochodzi z połowy XIX w. i została wykonana przez malarza Józefa Gucwę.

Patronka kościoła – Św. Małgorzata przedstawiona jest na sprowadzonym z Wiednia w 1903 roku barwnym witrażu usytułowanym ponad ołtarzem.

Na uwagę zdecydowanie zasługują również organy, które w najstarszej części pochodzą z przełomu XVIII i XIX wieku. Rok zakończenia ich budowy to około 1800.

,,Pierwotnie organy te były pozytywem, który został przebudowany w roku 1877 przez organmistrzów ze Starego Sącza: Baranowskiego (prawdopodobnie Józefa) i Jana Grocholskiego, którzy m. in. dobudowali sekcję pedału na wiatrownicy stożkowej. Organy były remontowane w latach: 1957 (Wojciech Grzanka), 1980 i 2008 (Sławomir Piotrowski z Modlnicy)”.

Obecna dyspozycja instrumentu:

1. Pryncypał 4′1. Subbas 16′
2. Flet 8′2. Oktawbas 8′
3. Dolce 4′
4. Kwinta 2 2/3′
5. Oktawa 2′
6. Siflet 1′
7. Flet 2′
8. Mixtura 2 ch
9. Portunal 4′
10. Bourdon 8′
Maciej Babnis, Jan Grocholski – przyczynek do dziejów organmistrzostwa w Galicji, [w:] Organy i muzyka organowa XI, Gdańsk 2000

Nie mogę się doczekać aż kiedyś je usłyszę. Muzyka kościelna ma w sobie tyle magii. A tak rzadko można w dzisiejszych czasach wsłuchać się w oryginalne wykonania na żywo. Może kiedyś znajdę plebanię i poproszę o malutki koncercik.

Odwiedzajcie Dębno i koniecznie wybierzcie się na Turniej we wrześniu przyszłego roku!



Make a one-time donation

Make a monthly donation

Make a yearly donation

Choose an amount

20.00 PLN
60.00 PLN
400.00 PLN
20.00 PLN
60.00 PLN
400.00 PLN
20.00 PLN
60.00 PLN
400.00 PLN

Or enter a custom amount


Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

DonateDonate monthlyDonate yearly

You will find an English version of this post here: